We don't have to lean in, Reese, Mel en Sheryl
Drie beroemde vrouwen, één evangelisering, en de vraag die niemand stelt
Je hebt het de afgelopen weken vast voorbij zien komen. Reese Witherspoon staat in haar keuken een smoothie te blenden, oversized trui aan, en kijkt strak in de camera. “It’s time”, zegt ze tegen haar dertig miljoen volgers. Ze had haar boekenclub rondgevraagd, en slechts drie van de tien vrouwen gebruiken AI. “I think we should learn the basics together.” Stap in, want anders gaat de trein zonder jou.
Een paar dagen later post Mel Robbins iets soortgelijks over haar nieuwe Microsoft Copilot-partnership. “You have to lean in.” Sheryl Sandberg, die ooit “leunen” als werkwoord aan corporate feminisme leverde, herijkt haar organisatie Lean In om de “AI gender gap” te dichten. Drie posts in dezelfde maand met allemaal dezelfde boodschap. Vrouwen, leer AI gebruiken, of je raakt achter.
Je zou denken dat wij als her/ai dit luid applaudisseren. Wij zijn er toch als eerste op gericht om vrouwen voorop te helpen lopen met AI? Dat is waar wij elke week over schrijven. En toch knaagde er iets aan deze golf van evangelisering, en het duurde even voor wij wisten waar precies.
Lean In, opnieuw
Toen Alinda haar carrière begon bij McKinsey, was Sheryl Sandberg, ook een alum van McKinsey, een hit met haar boek Lean In. Haar boodschap: moedig volhouden vrouwen, gewoon hard werken, en je een weg banen in een wereld waarin de werkregels niet door ons als vrouw geschreven zijn. Tien jaar later staat datzelfde verhaal er weer, alleen nu rond AI. Lean in. Doe mee. Loop niet achter.
En hier zit precies wat schuurt. Wij hebben deze regels niet geschreven. De vorige golf was leunen in een werksysteem dat niet voor ons ontworpen was. Deze golf leunt in een technologie die niet voor, door en met ons ontworpen is. Toch, de cijfers achter de verhalen van Reese, Mel en Sheryl kloppen (dat is namelijk waarom we her/ai zijn gestart): Vrouwen gebruiken generatieve AI tussen de twintig en veertig procent minder dan mannen, en hun banen lopen drie keer meer kans op automatisering. Maar "dus moeten vrouwen sneller leunen" is precies de denkfout. Het legt opnieuw de druk bij ons om ons aan te passen aan een systeem dat wij niet hebben ontworpen, in plaats van de vraag te stellen of dat systeem zélf wel deugt.
Het halve verhaal
De schaduwkanten van AI kennen jullie. Wij schrijven daar elke week over: datacenters die water en stroom slurpen op plekken waar bewoners die niet kunnen missen. Data gestolen van vrouwelijke (en mannelijke) auteurs zonder vergoeding. Vrouwen in Kenia, zoals Chris, in de Filipijnen en Venezuela die voor een schijntje de gewelddadige content uit modellen filteren. AI-algoritmen die genderbias versterken in wervingssoftware, kredietbeoordelingen en medische diagnostiek. 99 procent van de slachtoffers van deep fakes is vrouw, en tools als Grok maken het uitkleden van vrouwen en kinderen technisch een paar klikken werk.
De tegenstem hierop groeit, en niet alleen vanuit vrouwen. Schrijvers en kunstenaars verzetten zich tegen het gebruik van hun werk als trainingsdata zonder toestemming. MIT publiceerde vorig jaar onderzoek dat liet zien dat intensief AI-gebruik de cognitieve activiteit meetbaar terugbrengt, en docenten zien dat inmiddels terug in tentamenresultaten. Het klimaatdebat over datacenters wordt steeds luider. En onder de Witherspoon-post zelf is de meest gedeelde reactie iets in de trant van “Nou, leave me (dan maar) behind”. Voor wie de geschiedenis kent, voelt het bovendien als een flashback. Witherspoon promootte een paar jaar terug NFTs op precies dezelfde manier, als financiële onafhankelijkheid voor vrouwen, en die tokens zijn inmiddels zo goed als waardeloos.
Vrouwen die hier kritisch op zijn, maken daarmee deel uit van een veel bredere groep die zegt: wacht even, voordat ik mij hierin laat meeslepen, wil ik eerst weten waar wij in stappen. Ongehoorzaamheid is in dit geval iets anders dan onwetendheid. Wie nu nee zegt, weet vaak meer dan de evangelist die klakkeloos overneemt.
Wat als AI voor ons werkt?
Maar toch, wat als wij AI niet door die mannen laten bouwen voor henzelf, maar zelf inzetten om vóór ons te werken? Erin Grau, tech-oprichter, schreef in TIME dat AI eindelijk de “great equalizer” zou kunnen zijn waar vrouwen al decennia op wachten. Een 24/7 mentor zonder agenda, zonder imposter syndrome aan de andere kant van de lijn.
Wij hebben hier eerder over geschreven, in hoe je je mental load automatiseert met Claude Code. Want als de mannen toch niet voor ons gaan zorgen, kan AI dat misschien wel doen. Het onzichtbare werk dat al decennia op de schouders van vrouwen rust, kun je voor een groot deel automatiseren, mits jij bepaalt hoe. En dat is het verschil. Niet de tool overnemen wat jij belangrijk vindt, maar de tool laten doen wat jij wil dat hij doet.
De vraag is niet of, maar hoe
Wij waren deze week aan het sparren over wat wij hier nou eigenlijk allemaal van vinden. En wij vatten het tussen ons samen zo. Het probleem is niet dat te weinig vrouwen ChatGPT/Claude/Copilot openen. Het probleem is dat de richting van AI grotendeels al is gezet door biljoenen aan investeringen van een handjevol westerse mannen. Op die richting hebben wij beperkt invloed. Op hoe wij AI implementeren, in ons werk, onze organisaties en ons leven, hebben wij dat wél.
Het mooiste citaat uit recente AI-discussies kwam wat ons betreft niet van Witherspoon, maar uit het Oprah-interview met Dario en Daniela Amodei, de oprichters van Anthropic, het bedrijf achter Claude. “You can’t stop the train”, was de strekking, “but what you can do is steer the train, decide how you get on, and which guardrails you keep.”
Concreet komt die “hoe” voor ons neer op 5 thema’s:
Eerlijke verdeling van de welvaart die AI losmaakt. Die welvaart landt nu vooral bij een handjevol bedrijven en hun aandeelhouders. Hoe mooi zou het zijn, als zij breder gedeeld wordt, ook met de mensen wier werk de modellen heeft getraind, wier banen verdwijnen en wier samenleving de rekening krijgt? Zuid-Korea legde hier in mei een voorstel voor neer. Presidentieel beleidschef Kim Yong-beom stelde voor om belastingopbrengsten uit de AI-boom als “citizen dividend” uit te keren aan alle 52 miljoen Koreanen, omdat die winsten deels rusten op publieke infrastructuur die het land in vijf decennia heeft opgebouwd.
Eerlijke werkomstandigheden in de hele keten. Geen lonen onder het minimum voor de mensen in Kenia, de Filipijnen of Venezuela die de gewelddadige content uit modellen filteren. Geen schrijvers, journalisten en kunstenaars wier werk zonder vergoeding wordt gebruikt om de volgende generatie modellen op te leiden.
Netto nul impact op de planeet. Datacenters die op duurzame energie draaien, niet op het water en de stroom van gebieden waar bewoners het al moeilijk hebben. Transparantie over de echte CO2- en watervoetafdruk van een AI-prompt, zodat wij weten waar wij voor tekenen.
Regie over onze data en creaties. Geen werk dat zonder toestemming als trainingsdata wordt gebruikt. Wij beslissen zelf wat erin gaat, en wat eruit moet.
Gelijke vertegenwoordiging in wie het bouwt en bestuurt. Vrouwen vormen nu minder dan een derde van de AI-professionals en slechts 18 procent van de onderzoekers wereldwijd. De modellen die wij krijgen weerspiegelen die scheve verhouding. Dat moet anders, niet uit goedheid maar omdat AI straks beslissingen neemt over werving, kredieten en diagnoses voor ons allemaal.
En dat is vandaag niet zo. We leven nu eenmaal in het systeem van vandaag, en waarschijnlijk zullen wij die 5 punten zelf nooit volledig meemaken. Maar we kunnen ons er wel hard voor maken dat de trein tenminste een bocht die kant op maakt.
Daarom drie vragen aan jou om over na te denken
Wanneer kies jij de afgelopen maand bewust om met AI te werken, en wanneer kies je er bewust voor er niet mee te werken?
Op welke plekken in jouw werk wordt op dit moment beslist hoe AI ingezet wordt, en zit jij bij die gesprekken aan tafel?
Welke beslissing rond AI maak jij inmiddels op autopilot, omdat het normaal lijkt geworden, en zou je bij nader inzien anders willen maken?
Daar zit voor ons het verschil tussen achterlopen en bewust kiezen. Niet meegaan met de evangelisering, niet wegduiken in het verzet, wel zelf bepalen wat je van deze technologie wil, en wat zij absoluut niet van jou krijgt.
🎪 Kom naar het New Female Leaders Festival op vrijdag 19 juni 2026: wij geven daar een (waanzinnige) workshop over nieuw leiderschap en AI. Met de kortingscode “HERAI” krijg je €100 korting op een ticket. Klik hier voor meer informatie: https://newfemaleleaders.org/events/newfemaleleadersfestival/
🏢 Wil je samen met ons bepalen hoe AI er in jouw werk uit gaat zien? Kom woensdag 24 juni (in Amsterdam), woensdag 19 augustus of woensdag 9 september naar een van onze workshops. Er komt een extra workshop in juni. Laat ons weten wat voor jou een fijne dag en locatie is, op hello@herai.work!
Wist je dat je als betalend abonnee, korting krijgt op onze workshops? Daarnaast boek je elke week gratis een twintig minuten durende sparringssessie met ons, één op één. Worstel je met een bepaalde prompt die maar niet wil lukken? Heb je moeite met de overgang van ChatGPT naar Claude, of twijfel je welke tool het beste bij jouw werkwijze past? Wij helpen je persoonlijk!