Opvoeden in een wereld met AI en steeds minder frictie. Hoe ga je daar als ouder mee om?
Marieke van Osch van Eduapp over kinderen, AI en de kunst van het loslaten zonder los te laten
Marieke van Osch van Eduapp staat precies op het kruispunt waar veel van ons zich bevinden: ze is onderwijsprofessional die scholen helpt met AI-beleid, én ze is moeder die thuis worstelt met dezelfde vragen als wij. Wanneer geef je je kind een telefoon? Hoe leer je ze omgaan met tools die slimmer lijken dan wijzelf? En hoe voorkom je dat ze straks niet meer weten wat ze moeten tekenen zonder eerst een scherm te raadplegen? Marieke bouwt aan Eduapp, een platform waar scholen kennis over AI kunnen delen, en ze ontwikkelde een serie open lessen die iedereen kan gebruiken. Wij spraken haar over de vraag die veel mensen bezighoudt: hoe laat je kinderen opgroeien met AI?
Vanaf welke leeftijd zou je kinderen met AI laten werken? En hoe begin je daarmee?
“Ik zie dat leerlingen al vanaf een jaar of 8 met AI in aanraking komen, en ik denk dat dat ook prima is, mits je het gereguleerd doet. Dus onder toezicht, met een lesje erover, niet zomaar loslaten. In de kerndoelen “Digitale geletterdheid” staat dat leerlingen al op de basisschool moeten leren wat AI is, en dat ze spelenderwijs ontdekken wat ze wel en niet moeten doen. Het is dus geen kwestie van óf je ermee begint, maar hóe. En dat “hoe” bespreek je vooral thuis en met school samen”.
Wanneer zeg je “nee, dit moet je zelf doen” en wanneer zeg je “prima, gebruik maar AI”?
“In het hoger onderwijs is er de AI-scale ontwikkeld, een vijfpuntschaal waarmee docenten kunnen aangeven hoe AI in een opdracht mag worden gebruikt. Dat loopt van “nee, dit doe je helemaal zelf” tot “ja, je mag AI volledig inzetten”, met allerlei tussenvormen. Bijvoorbeeld: “Je mag AI wel gebruiken voor je taalgebruik, maar niet voor de inhoud”. Of “Je mag ermee sparren, maar het niet voor je laten schrijven”. Bijna alle scholen die dit gestructureerd invoeren zeggen nu: “Als je AI gebruikt hebt, moet je ook je prompt inleveren en laten zien wat je met welke tool hebt gedaan”.
Wat ik daarbij belangrijk vind: je wilt gelijke kansen bieden. Scholen kunnen niet iedereen een betaald account geven, dat is simpelweg te duur. Dus als de ene ouder wel een betaald AI-abonnement heeft en de andere niet, en het ene kind daardoor beter kan presteren en hogere cijfers haalt, dan is er geen sprake van inclusiviteit en wordt kansenongelijkheid veroorzaakt. Dat wil je meewegen in hoe je het resultaat beoordeelt”.
Welke vaardigheden moeten kinderen echt zelf beheersen, ook al kan AI het voor ze doen?
“Dit is volgens mij heel logisch, maar het wordt soms vergeten: kinderen moeten alle kernvaardigheden zelf beheersen. Want als je niet zelf hebt leren schrijven, kun je ook niet beoordelen of een verhaal goed is geschreven. Als je niet zelf kunt rekenen, kun je niet inschatten of iets goed berekend is. Als je niet zelf kunt presenteren, kun je niet beoordelen of wat AI voor je maakt de inhoud goed genoeg overbrengt.
Dat is best dubbel, want eigenlijk betekent dit dat AI iets toevoegt aan wat kinderen moeten leren, in plaats van dat er iets afgaat. Ze moeten alles nog steeds kunnen, én ze moeten leren hoe ze diezelfde dingen snel met AI kunnen doen”.
“Als je niet zelf hebt leren schrijven, kun je ook niet beoordelen of een verhaal goed is geschreven.”
Hoe zorg je dat kinderen nog leren worstelen met moeilijke dingen?
“Daar worstel ik zelf als ouder ook mee, eerlijk gezegd. Het is niet alleen die frictieloosheid, dat alles zo gemakkelijk gaat, wat ik ook merk is dat er een stuk fantasie lijkt te verdwijnen. Laatst wilde mijn kind tekenen, en ze had per se een scherm nodig voor inspiratie, omdat ze anders niet wist wat ze moest tekenen. Ze tekent prachtig, ze tekent heel mooi na, maar ik zei: “Je moet ook eens gewoon zelf wat tekenen, vanuit je hoofd, omdat je bijvoorbeeld een boek hebt gelezen en denkt dat iets er zo of zo uitziet”. Dat vinden kinderen steeds moeilijker.
Ik denk dat falen nog steeds kan, maar dat je er minder makkelijk achter komt. Het worstelen met moeilijke dingen. Ik vind dat een hele belangrijke taak van school én ouders: kinderen leren dat falen oké is, en dat je in een veilige omgeving van falen heel veel kunt leren. Dat zie je heel mooi in gaming: daar faal je, faal je, faal je, totdat je het een keer haalt. Dat zou eigenlijk ook meer in het leren moeten terugkomen.
Waar ik me ook zorgen over maak: kinderen vinden het steeds normaler dat alles voor ze wordt opgelost, zonder er veel moeite in te steken. Elke generatie hoeft op bepaalde vlakken minder hard te werken dan de vorige, maar het blijft belangrijk dat kinderen leren dat je ergens echt voor moet werken”.
Hoe houd je kinderen creatief als AI alles voor ze kan bedenken?
“Ik heb laatst met een docent muziek een anti-AI les gemaakt, mét AI. Het idee was dat de leerlingen eerst zelf muziek moesten maken, met niks, met alles wat ze in de klas hebben en konden vinden. Vervolgens lieten we AI muziek maken via Suno, een muziek-AI. En dan vergelijken: welke muziek heeft meer diepgang? Welke heeft meer fantasie? Welke prikkelt je meer? Soms moet je kinderen dwingen om het even níet voor ze te laten doen, zodat hun brein er nog aan te pas komt, én zodat ze zelf het verschil ervaren”.
Hoe leer je kinderen om AI kritisch te gebruiken in plaats van blind te vertrouwen?
“Kritisch leren omgaan met AI, dat is volgens mij een van de belangrijkste taken die wij hebben. De tools veranderen zo snel dat het leren gebruiken vanzelf gaat, maar het kritisch gebruiken, dat moet je echt aanleren. En dan bedoel ik niet alleen kritisch zijn op de output, dus checken of het klopt, maar ook kritisch op voorhand: wat stop ik hier eigenlijk in? En van wie is die data dan? Ik ben eerlijk gezegd best geschrokken van de banden tussen Big Tech in Amerika en bijvoorbeeld ICE, en wat daar verder allemaal speelt. Dus ik ben actief aan het zoeken naar alternatieven. Kunnen we zoveel mogelijk weg van die partijen? Kritisch zijn betekent ook: bewust kiezen met welke tools je werkt en welke data je weggeeft”.
Zijn er AI-tools die je als ouder wél zou aanraden? En welke absoluut niet?
“Kijk vooral verder dan alleen de Big Tech uit Amerika. Als ik ouders zou laten beginnen, dan zou ik zeggen: kijk naar Europese AI. Denk aan Mistral met Le Chat. Waar ik ouders vooral alert op wil maken: er zit steeds meer AI ingebouwd in tools die kinderen allang gebruiken. In Snapchat zit een AI. In WhatsApp via Meta zit een AI. Die zijn heel laagdrempelig, heel makkelijk te gebruiken, en dat is precies waarom je er voorzichtig mee moet zijn. Maak afspraken met je kinderen: ook al gebruik je WhatsApp of Snapchat, je gebruikt de AI in die tools niet. En als je wel AI wilt gebruiken: gebruik de AI die de school aanraadt, want daar hebben ze vaak goed over welke partij en welke partij niet nagedacht”.
Hoe praat je met kinderen over de verwevenheid van social media en AI?
“Social media en AI zijn inmiddels ontzettend verweven, en dat zit ook in de lessen die ik heb gemaakt en gratis te downloaden zijn op Wikiwijs. Leerlingen moeten snappen hoe de fuik werkt: als je gaat scrollen, krijg je steeds meer filmpjes die je leuk vindt, waar je weer op blijft hangen, en zo raak je verslaafd. Dat is de ene kant. De andere kant is dat in steeds meer socials, zoals Snapchat en TikTok, AI-tools zijn ingebouwd waarmee je heel direct kunt praten en je je data weggeeft.
Wat ik eng vind: leerlingen lijken die tools soms meer te vertrouwen dan hun ouders en hun docenten. Ik hoop echt dat ze gaan inzien dat ze die AI niet als een maatje moeten zien. Maar, en dat is de nuance, dat valt of staat wel met in hoeverre die échte maatjes er in het dagelijks leven zijn. Als wij als ouders te veel in ons scherm gedoken zijn en niet zien dat ons kind ons nodig heeft, dan hebben we ook naar onszelf te kijken. Soms wil ik zelf ook even relaxen en dan scroll ik eindeloos, en doe ik precies hetzelfde waarvan ik wil dat mijn kinderen het niet doen. We hebben ook in de spiegel te kijken. Daarom is het zo belangrijk om als ouder die veilige plek voor je kind te zijn”.
Wat zou je iedere ouder willen meegeven over kinderen en AI?
“Ga ontdekken. Kijk ook of jouw school al iets met AI doet. Mijn organisatie Eduapp is een steward-owned organisatie waar scholen kennis kunnen delen. De kennis die ik heb, wil ik veel breder delen.
Aan iedere ouder zou ik willen meegeven: kijk over de schouders van je kinderen, wat ze doen op hun telefoon als ze die al hebben. Probeer die telefoon zo lang mogelijk uit te stellen. De telefoons van vroeger, die je nodig had om even te bellen, zijn niet meer de telefoons van nu. De andere kant is dat je kinderen juist wilt leren omgaan met al die digitale middelen, want anders kunnen ze niet functioneren in deze maatschappij. Ik merk ook dat ik juist door veel met die schermen te werken veel meer dingen kan die ik anders niet kon.
Dus ja, daar een beetje de gouden middenweg in vinden, dat is denk ik het allerbelangrijkst. En dat doe je vooral door het er met elkaar over te hebben”.
Tot slot - we zien je graag in het echt. Twee momenten in maart en april:
Vandaag – Internationale Vrouwendag bij EQUALS
Alinda spreekt, naast over de genderkloof in AI. 15:00-18:00 uur, inclusief borrel. Laatste kaartjes zijn hier te koop.
10 april – Her/AI Masterclass
2,5 uur praktische AI-inzichten, live demo’s en ruimte voor al je vragen bij HNK op Utrecht Centraal tussen 15.30-18u. €199 ex BTW. Schrijf je hier in of mail ons als je deel wilt nemen op hello@herai.work.
En… als je deze gratis content waardevol vindt, overweeg dan om betaald abonnee te worden (€7/maand voor extra wekelijkse nieuwsbrieven) of trakteer ons eenmalig op een koffie.
Wij maken Her/AI naast ons werk. Elke bijdrage helpt ons de tijd vrij te maken om te blijven doen wat we doen: vrouwen de tools geven om vol vertrouwen met AI aan de slag te gaan. Thanks!