Einde oefening met die lange streepjes (aka de em-dash)
Want niets verraadt sneller dat AI je tekst schreef (zeker in het Nederlands)
Je weet wel, dat ding: —
ChatGPT is er compleet verslaafd aan. Het gooit ze overal doorheen alsof het confetti is op een verjaardag. Alleen, in het Nederlands gebruiken we dat streepje niet. Sterker nog, het bestaat niet in onze schrijfconventies. Wij gebruiken komma’s, punten, puntkomma’s, of hooguit een gedachtestreepje (–, haar kortere broertje). Maar de lange “em-dash”? Die is zo Amerikaans als een XXL-spiced-latte-frappuccino.
Dus wanneer jij een tekst deelt dat er vol mee staat, is het voor vele lezers alsof je een billboard boven je tekst hangt met daarop: “JA, IK HEB DIT DOOR AI LATEN SCHRIJVEN.” En dat is zonde. Want de hele reden dat je AI gebruikt, is juist om jouw stem te behouden, jouw toon, jouw stijl.
Waarom gebeurt dit eigenlijk?
ChatGPT is getraind op vooral Engelstalige teksten, waar de em-dash een geaccepteerd leesteken is. In het Engels heeft het een functie: het creëert dramatische pauzes of introduceert plotselinge gedachten. Als jij AI vraagt om in het Nederlands te schrijven, maar het blijft de Engelse gewoontes kopiëren, dan krijg je teksten die klinken alsof ze door Google Translate zijn gehaald.
Hoe los je het op?
Goed nieuws: het is simpeler dan je denkt. Je hoeft ChatGPT niet elke keer opnieuw te vertellen wat het moet doen. Je kunt het een keer instellen in je Custom Instructions, en dan is het probleem voorgoed opgelost. Althans, grotendeels. Want zoals met alle AI: het blijft een kwestie van trainen en bijsturen.
Stap 1: Ga naar je Custom Instructions
Open ChatGPT en klik linksonder op je naam of profielicoon. Kies voor “Personalization” en vervolgens “Custom Instructions”. Als je dat niet ziet staan, moet je het mogelijk eerst activeren in je instellingen.
Stap 2: Voeg deze specifieke instructie toe
Hier is de magische zin die je moet toevoegen:
“Vervang em-dashes (”—”) systematisch door een punt (”.”) om een nieuwe zin te beginnen, of door een komma (”,”) om de zin voort te zetten. Gebruik alleen leestekens die gangbaar zijn in het Nederlands.”
Let op: je moet ChatGPT een alternatief geven. Als je alleen zegt “stop met em-dashes”, snapt het niet wat het dan wél moet doen. Dat is een beetje zoals tegen een peuter zeggen “stop met aan dat snoep te zitten” zonder een andere activiteit aan te bieden. Je moet concreet zijn over wat je wél wilt.
Stap 3: Test het uit
Vraag ChatGPT om een stukje tekst te schrijven en kijk of de em-dashes verdwenen zijn. Zo niet? Dan moet je je instructie misschien iets scherper formuleren, bijvoorbeeld: “Gebruik NOOIT em-dashes in Nederlandse teksten. Gebruik in plaats daarvan altijd een punt of komma.”
Waarom werkt dit?
Omdat je ChatGPT niet alleen vertelt wat het niet moet doen, maar ook wat het wél moet doen. Je geeft het een concreet alternatief. Daardoor gaat het systeem actief op zoek naar die alternatieven in plaats van terug te vallen op oude patronen en gewoontes. Nu je weet hoe je die em-dashes wegkrijgt, is het tijd om verder te gaan. Want dit is slechts één voorbeeld van hoe je ChatGPT kunt trainen om in jouw stijl te schrijven. Je kunt hem leren om kortere zinnen te gebruiken, om niet te beginnen met “Uiteraard” of “Zeker”, om minder formeel te klinken, om wel of geen humor te gebruiken. Alles is mogelijk, als je maar specifiek bent in wat je wilt.